And the Mountains Echoed by Khaled Hosseini


Haay. Kagaling lang ni Khaled Hosseini kumurot ng puso.

And the Mountains Echoed

Author si Hosseini ng Kite Runner at A Thousand Splendid Suns. Nabasa ko na din yung A Thousand Splendid Suns eh. Basta ang magiging reaksyon mo pagkatapos mong magbasa ng libro niya ay ‘napakasakit Kuya Eddie.’

Ang kwentong ito ay umikot sa buhay ng mga taong konektado sa isa’t isa pero pinaglayo-layo ng tadhana dala ng iba’t ibang sirkumstansya sa buhay. Bida dito sina Pari at Abdulla, magkapatid na Afghan. Nagkahiwalay sila dahil binenta si Pari (mas batang kapatid na babae), sa mayamang amo ng Uncle nila. Doon nagsimula ang napakaraming sala-salabid na kwento ng buhay nila at ng mga taong naapektuhan nila.

Si Pari, mula Afghanistan ay napuntang France. Si Abdulla naman, napadpad ng Amerika nung sumiklab ang gera sa bansa. Nabura ang alaala ni Pari nung kabataan niya kaya hindi niya naalala na may kapatid pala siya. Nagkita rin naman sila muli nung matatanda na sila. Kaya lang, by this time, si Abdulla naman ang hindi na nakakaalala sa kaniya.

Pinakamagandang aspeto ng librong ito ay may kaniya-kaniyang side of the story ang bawat karakter kaya makikita ng mambabasa ang point of view ng bawat isa, ang mga dahilan sa likod ng kanilang mga desisyon, etc.,

Madalas tinatalakay sa mga kwento ni Hosseini ang gera sa Afghanistan, isyu ng pamilya, isyu ng feminism, kaya para kang nagkakaroon ng glimpse sa kulturang mayroon ang bansang iyon.

Overall, napakagandang babasahin. Maganda pero napakarimdim na kwento.

PS
Ito ang mga paborito kong linya sa libro:

“They say, Find a purpose in your life and live it. But, sometimes, it is only after you have lived that you recognize your life had a purpose, and likely one you never had in mind.”

“But time is like a charm, you never have as much as you think.”

Madaling Araw by Inigo Regalado


Unang nailathala ang nobelang Madaling Araw noong 1909 kung kaya’t ang tema at setting nung libro ay mundong sobrang layo sa kung ano ang ating kinagisnan. Pati yung mga Tagalog na salitang ginamit ay sobrang lalim na minsan pakiramdam ko ay nagbabasa ako ng ibang dayalekto. Minsan may hindi ako maintindihan. Aba! Akala ko ay malalim na akong mag-Tagalog. Ay! Hindi pa pala!

Si Inigo Regalado (enye yung n sa Inigo) ay kaibigan nila Fernando Amorsolo at Guillermo Tolentino at tanyag sila sa U.P. bilang Tres Mosquiteros. Mga haligi ng sining. Alam niyo na siguro kung ano ang dapat i-expect sa kaniya?

Aminado ako na hindi ko kilala si Regalado at talagang tsambahan lang ang pagkakakuha ko sa librong ito nung namili ako sa NBS ng mga Tagalog na libro noong nakaraang taon.Nawirdohan pa nga ako sa book cover. Kako, bakit may patay na ibon?

Aminado din ako na nung nasa bandang unahan pa lang ako ng libro ay gusto ko na itong itiklop dahil sa sobrang bagal ng kwento pero buti na lang hindi ko ginawa iyon. Napagtanto ko na kaya mabagal ang kwento ay sadyang ganoon ang takbo ng buhay mahigit isang daang taon na ang nakakaraan, di tulad ngayon na lahat ay mabilisan. Lahat ng mensahe gusto may reply agad. Kapag seen ang mensahe at walang reply, magtatampo na agad. Isipin mo na lang noon? Nung ang means of communication ay sulat lang. At pinakamabilis na ang telegrama?

Kayamanan ang obrang ito.

Ayaw kong ikumpara pero para talaga siyang Ana Karenina (hindi yung palabas ni Antoinette Taus, Kim Delos Santos at Sunshine Dizon ha grrrrrr). Siguro, kaya ko napaghahambing ang dalawa ay dahil halos nasa iisang panahon lang nangyari ang kwento, isa pa pareho itong napakagagandang mga nobela.

Ang Madaling Araw ay isang romantikong nobela na umikot sa pag-iibigan ng mga pangunahing tauhan na si Mauro at Luisa at iba pang mga magkakapareha. Maraming trahedya ang pinagdaanan ng mga magkakasintahan, yung iba ay nauwi na lang sa pagkakasawi dahil sa matinding kalungkutan na dala ng mga pagsubok sa kanilang pag-iibigan.

Sa kwento, parang binubully ng mga kabataang Pinoy ang mga Pinoy na laking Amerika. Mayroon silang mga tinawag na ‘Filipino Boys’ na pinagtatawanan nila dahil nagpupumilit magsalita ng ‘lengwahe ni Shakespeare.’ Ang kulit lang. Samantalang ngayon, lahat gusto magkaron ng American accent ano?

Noong wala pang telebisyon ay kakaiba ang libangan ng mga kabataan. Nagbubugtungan, sayawan ng walts at rigodon at kantahan ng kundiman. Iniimagine ko lang, ano kaya kung ganiyan pa din ang libangan hanggang ngayon?

Sa kalagitnaan ng romantikong pag-iibigan ay biglang may mahahabang talatang naghahayag ng dakilang pag-ibig sa tinubuang lupa, bagay na hindi kataka-taka sa ganitong klase ng libro.

Marami ring iba’t-ibang isyu ng lipunan ang tinalakay sa librong. Isyu noong panahon nila na isyu pa rin hanggang ngayon tulad ng pagtangkilik sa produktong banyaga at isyu noong parang hindi na masyadong isyu ngayon tulad ng sobrang higpit na mga magulang na nangungurot sa singit at namamalo ng sinturon.

Habang binabasa ko ito ay na-i-imagine ko na ang mga senaryo ay parang yung mga nasa pelikulang makaluma. Black and white, makaluma ang buhok at pananamit ng mga gumaganap, naka kamesita de chino ang mga lalake at naka baro’t saya naman ang mga babae. Madrama. Maraming iyakan. Maraming panibughuan. Simpleng buhay. Tumatanaw sa bintana sa kinahapunan. Nag-aawitan sa ilalim ng punong mangga. May mga kalesa. Sayawan. Kundiman. Bugtungan. Karnibal sa Luneta. Mga parte ng ating pagka-Pilipinong madalas mahahagilap na lang sa mga titik sa libro at sa likod ng pinilakang tabing.

Madaling Araw

Madaling Araw

What Ifs sa Philippine History #1: Aetas


*Ang aking mga ilalahad na impormasyon ay napagpupulot ko sa mga sources, ngunit ang mga katanungang ihahain ko ay bunga ng aking makulit pero hindi malikot na ihaminasyon. Enjoy!

Aeta Tribe
Litrato mula sa aetainfo.wikispaces.com

Ang mga Aetas ang isa sa mga (kung hindi man) kauna-unahang nanirahan sa Pilipinas bago pa man ito nadayo at naimpluwensyahan ng mga Malays, Hindus, Arabo at mga Intsik at bago pa man tayo masakop ng mga Kastila.

Nabansagan silang Negrito noong panahon ng mga Kastila, Negro dahil sa kanilang kulay at kulot na buhok na ginawang namang Negrito (kumbaga mini version ng Negro) dahil sila ay maliliit at hindi lalampas sa limang talampakan ang tangkad.

Magagaling daw na mga hunters ang mga Aetas, magigiting na mandirigma at survivor sa kagubatan. Kilala rin daw ang mga Aetas na hindi tumatalima sa mga pagbabago at kahit anong himok nga daw ng mga Kastila noon ay hindi nila nagawang pasunurin at dahil doon ay hindi nga daw sila masyadong pinakialaman ng mga mananakop na ito at kahit pa man daw noong panahon ng pag-okupa ng Amerika sa Pilipinas ay hindi sila nagpasupil. Aba nga naman ano? Sila ay may paninindigan! Paano kaya kung lahat talaga ng Pinoy noon ay mga Aeta, hindi kaya tayo nasakop ng mga Kastila? o ng mga Amerikano? Hmmm…pero kung hindi kaya talaga tayo tumalima sa mga pagbabago, uunlad kaya tayo? O mananatiling mga hunters at nomads at mga jungle survivors?

Sabi-sabi na ang mga Aetas ay mga manlalakbay at sila daw ay nakarating sa Pilipinas sa pamamagitan ng tulay na lupa na nagdudugtong sa Pilipinas at sa ibang pang parte ng Asia. Ang Palawan daw ang tanging natitirang parte ng tulay na lupang ito na naging daan sa mga sinaunang paglalakbay at pakikipagkalakalan.

Noon daw, ewan lang kung hanggang ngayon, ay sumasamba ang mga Aetas sa mga anito, mga espiritu ng kalikasan, halaman at kagubatan, mga diwata at kung ano ano pa. What if hindi kailanman nakilala ng Pilipinas ang Islam at Kristiyanismo? Wala kayang gulo ngayon?

May nabasa akong libro na pinamagatang Forest People ni Collin Turnbull. Ang kwento ay tungkol sa tunay na buhay ng isang puting doktor na tumira ng ilang taon kasama ang mga African Mbuti Pygmies. Ang Pygmies ay isa sa maraming tribo sa Congo, maging sa kabuuhan ng Africa. Sila ay mas maliliit kaysa sa iba pang tribo sa Africa, palipat-lipat ng tirahan at mas madalas ay sa kagubatan lang namamalagi. Tila ba naguguluhan daw kasi sila sa siyudad at ayaw din nilang sumunod sa mga norms na sinusunod ng mga sibilisadong tao, ayaw din nilang mag-trabaho. Magaling din silang hunters tulad ng mga Aetas. Marami din silang ritwal at naniniwala silang ang espiritu ng kagubatan ang nagpapala sa kanila at nagbibigay ng makakain. Isang gabi bago sila mangaso ay may ritwal silang ginagawa, sumasayaw paikot sa kanilang bonfire at nag-iingay at nagtatatambol para daw marinig ng kagubatan ang kanilang daing.

The Forest People

Hmmm. Hindi kaya Pygmies din ang mga Aetas ng Pilipinas?

Inakala nga na ang mga Aetas ay Pygmies din dahil sa pagkakaparehas ng mga gawi at gayun din ng pisikal na anyo – kulay tangkad at buhok pero, genetically, magkaiba daw ang mga Pygmies at mga Aetas. Haka-haka na kaya daw ganun ang kulay ng mga Aetas, tulad ng mga Pygmies ay dahil parehas sila ng kapaligirang tinitirhan, at iyon ay sa mga kabundukan o kagubatan. Pero kung hindi Pygmies ang Aetas, saan sila talaga galing? At kung wala talaga silang African roots, parang napaka-imposible namang ang isang kayumanggi na tumira lang sa kabundukan ng matagal at namuhay gaya ng mga Aetas at Pygmies ay magiging ganun din ang pisikal na anyo nito? Tsk, tsk.

Route: Congo to Philippines

Route: Congo to Philippines. So, kung sa Africa nga nanggaling ang mga Aetas, anlayo naman pala ng nilakbay [nilakad] nila bago pa narating ang Pilipinas. Pero hindi daw African Pygmies ang Aetas. So saan nga ba sila talaga nanggaling?

Sa Mt. Pinatubo daw nanirahan ang mga Aetas ng ilang daang taon dahil maganda ang lupa. Umulan man o hindi ay makapagtatanim ka at maraming halaman na pwedeng mapagkunan ng makakanin. Bumaba lang sila at nagsipangalat nung pumutok ang Mt. Pinatubo.

Dahil na rin sa pakikialam ng mga taong kapatagan sa kanilang mga kabundukan, sa pagputol ng puno at pagkalkal ng lupa ay nawawalan ang mga Aetas ng kanilang pamamalagian. Kaya ngayon nga nagkalat na sila kung saan-saan, marami sa kanila ang nanlilimos na lamang at namamasukan at napipilitan na ring magtrabaho, yung iba inaalila.

Laman ang mga Aetas ng sari-saring dokumentaryo at mga libro sa loob at labas man ng Pilipinas. Pilit inaalam kung ano ang meron sa kanila. Ay bakit nga ba? Di yata’t napaka interesante ng kultura’t pamumuhay nila? At maanong may batas naman palang dapat na nangangalaga sa mga Indigenous People na tulad nila ay madalas pa rin silang naabuso ng mga sibilisadong tao?

Hala, hanggang dito muna ang aking mga What Ifs sa ating kasaysayan, sa uulitin!
Tanong lang ng tanong, dahil hindi naman masama ang magtanong. :)

References:
http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Aeta
http://en.wikipedia.org/wiki/Aeta_people
http://en.wikipilipinas.org/index.php/Aeta

The Country Training People to Leave


The Philippines has one of the fastest growing economies in Asia – but there aren’t enough jobs to go around. So every year the government teaches thousands of people the skills they need to get jobs abroad. By Stephen Sackur
BBC, Philippines

Hindi ko alam kung dapat ba na ikatuwa natin ang artikulong ito.

Nung nakaraang linggo ay literal na nag-away kami ng kaibigan ko dahil sa isyung ito. Binanggit ko sa kanya ang artikulong nabasa ko sa Bloomberg tungkol sa planong pagpapatigil ng Presidente ng Indonesia na magpalabas ng mga kababaihang Indonesian upang magtrabaho sa ibang bansa kung mamamasukan lamang sila bilang mga kasambahay. Plano nya na dagdagan pa ang mga proyektong pangkabuhayan para manatili na lamang ang mga ito sa bansa.

Pinunto ko sa kaibigan ko na parang maganda ang planong ito ni Presidente Joko at ito ang aking mga dahilan kung bakit ko ito sinasang-ayunan:

a: Parang ayos din na ipatigil na ng Pilipinas ang pagpapalabas ng mga mamamasukan bilang maid lalo na kung sa Middle East sila papupuntahin dahil dito pinakamataas ang rate ng mga inaabusong Pinay na kasambahay.

b: Sa mga nakadaupang palad ko dito sa Dubai na mga nagkakasambahay, halos nasa 900 to 1000 dirhams ang sweldo nila na halos 10-11k pesos. Hindi ko naman ni-la-lang ang halagang iyan at kung tutuusin ay malaki laki iyan kesa sa mga posibleng kitain nila sa Pinas. Ang kaso, maliit na halaga yan para ibuwis ang buhay mo lalo na’t hindi mo sigurado kung sino ang magiging amo mo at mas lalo kung sa mas mahihigpit na bansa ka pa ipapadala at kung sobrang higpit at salbahe pa ng magiging amo mo.

c: Hindi sa kinakahiya ko ang mga kababayan nating nagkaksambahay sa ibang bansa. Ang problema naging tatak na natin ito. Kaya nga minsan sa grocery kahit na hindi naman ako naka uniporme na pang-kasambahay ay binabangga bangga na lang ako ng trolley nung ibang mga hitad na walang modo at hindi nga man lang humihingi ng pasensya. Kung sakin lang, kaya kong lumaban sa mga ganyang klaseng pambabastos pero paano yung mga kababayan nating walang imik? At sila na nga yung nadehado, sila pa yung nagsasabing “Sorry Madame.”

d: Wala na ba talagang ibang paraan pa para kumita sila na hindi na lalabas pa ng bansa? Wala na ba talagang programang pwedeng gawin ang bansa kesa himukin nila ang mga kababayan natin na maging kasambahay sa ibang bansa?

Sa nakita kong graph na ito ng remittances hindi ko maiwasang mag-isip na ginagawa na lang bang negosyo ng bansa ang mga OFWs? Kung yung ibang mga bansa ay gumaganda ang ekonomiya dahil sa kanilang produktong in-e-export, agrikultura, langis at turismo, tayo naman ay dahil sa remittances?

Money Flows

Ang argumento naman ng kaibigan ko ay wala daw karapatang magdikta ang gobyerno kung ano ang gagawing desisyon ng kanyang mamayan. Kung gusto daw nitong mangibang bansa para kumita ay hindi daw dapat hadlangan. Marangal na trabaho naman daw ang pagkakasambahay. At tungkol daw sa mga naabusong kasambahay, hindi naman daw porket naabuso na ang isa ay pare-parehas nang naabuso ang lahat. (At humaba pa ang aming diskusyon at dun na kami nag-away pa).

May punto rin naman ang kaibigan ko na karapatan ng bawat mamamayan na magdesisyon para sa sarili nya at hindi naman ako kokontra dyan. Pero siguro nasasabi nya yan dahil unang beses nyang nakapag abroad ay sa Germany na sya agad nakarating at maganda na agad ang kanyang kinauupuang pwesto. Walo hanggang siyam na oras lamang siya nagtatrabaho, limang araw sa isang linggo at nauupo sa komportable nyang upuang may cushion pa sa likod nya para di nakakangawit habang nakaharap sa computer. Tinanong ko siya kung gaano karaming Pinoy ang mga nakadaupang-palad nya na sa Germany at sinabi nyang mabibilang lang sa daliri ng kamay, mga propesyonal din na tulad nya.

Siguro magkaiba kami ng mga naranasan, magkaiba kami ng mga nakita, kaya magkaiba ang aming opinyon. Siguro wala pa syang nakadaupang palad na mga kababayan nating namasukang kasambahay na tumakas dahil sa pisikal na pang-aabuso ng amo at dahil tumakas sila, wala silang passport at hindi sila makauwi. Yung iba kahit anong trabaho pinapatos at panay ang tago dahil walang mga dokumento. Yung iba tumanda na lang kakaantay ng amnestiya. Yung iba, nasasadlak sa postitusyon, yung iba nakukulong.

Siguro wala pa syang nakikitang mga kababayan natin na hinahampas-hampas lang o binabatuk-batukan ng mga alaga nitong mas malalaki pa sa kaniya, o kaya yung nakaupo sa isang sulok ng restorant at nakatunganga habang ang pamilyang kanyang pinagsisilbihan ay nag-pipista sa mahabang lamesa, nagkakalat ng kanin sa hapag at nagsasayang ng pagkain habang hindi man lang sya maabutan ng kahit isang basong tubig.

Siguro kaya ganyan ang opinyon nya ay dahil wala syang kahit anong pangamba. Kakaunti kung meron man ang posibilidad na sya’y abusuhin at kung mangyayari man yun ay alam nya kung ano ang dapat nyang gawin, alam nya kung ano ang kanyang karapatang pantao at pang-empleyado at higit sa lahat ay hawak nya ang sarili nyang pasaporte. Ngunit paano yung mga kababayan nating hindi hawak ang kanilang pasaporte, yung mga nagkakasambahay na walang masyadong karanasanan at kaalaman sa buhay, di marunong lumaban, madaling takutin, madaling manipulahin at di alam ang gagawin kapag na dehado, di alam kung saan pupunta, di alam kung saan hihingi ng tulong.

Siguro, masyado akong nag-gegeneralize o masyado lang akong maraming sentimyento.

When I arrive at the state-run Housemaids Academy in Manila morning exercises are well under way. A squad of uniformed cleaners is poking feather dusters into all corners of the sitting room. In the kitchen trainee cooks are immersed in the finer points of salad preparation.

“We are proud of what we are doing,” one of the trainee maids, Maria, tells me. “We are national heroes.” That was a phrase first coined in a government propaganda campaign, and it’s clear that the 20 young women now gathered around me – all immaculately uniformed and polite to a fault – desperately want it to be true.

Minsan pakiramdam ko, ang mga OFW ay mga babaeng anak na pinambabayad utang ng kanilang Amang batugan, sugarol at lasenggero. Ayaw magtrabaho at panay ang lustay ng pera hanggang sa mabaon sa utang. Sa dami ng utang ay wala nang maisip na ipambayad kundi ang mga babaeng anak nya na lamang. At nung malaman nyang maari pa lang ipambayad ang kanyang mga anak ay nagbalik pang muli sa dati nyang bisyo hanggang sa siguro, wala na syang matirang anak na babae dahil naipambayad nya ng lahat.

Ang artikulo ay mababasa dito: http://www.bbc.com/news/magazine-31762595

Paano mag-sulat ng tungkol sa pag-ibig?


Paano magsusulat ng mga bagay na tungkol sa pag-ibig na hindi lalabas na kornik ang iyong obra? Paano kung kornik kang talaga, kornik ang iyong pagkatao at feeling mo hopeless romantic ka pero kornik ka naman pala talaga? Kelangan mo bang itaon ito sa araw ng mga puso para pagbigyan ka na kahit kornik ka dahil napapanahon naman? Eh paano kung gusto mong magsulat ng tungkol sa pag-ibig sa buwan ng Nobyembre? Wala na bang lusot?

Paano hindi magiging boring ang iyong kwento kung ang sarili mong lab layp ay boring din naman talaga? Paano mo bibigyan ng buhay ang isang bagay na lantang gulay? Konting dilig, konting sikat ng araw, ayos na ba yan? Hindi kaya’y kailangan pa ng konting ulan o kaya’y bagyo para masilayan ang makulay na bahaghari matapos ang pagbayo ng unos? Bahagharing parang malapit pero hindi maabot. Nagdudugtong sa lupa at sa langit, parang padulasang galing sa alapaap na muling maghahatid sa iyo sa kalupaan.

Paanong hindi magtutunog ampalaya kung dumanas ka naman talaga ng mala-apdo sa pait na karanasan sa pag-ibig? Hindi ba’t tsokolate man ay may naitatago ring pait? Paano magbabalik ang tamis sa pusong nahagupit? Paano pahuhupain ang damdaming punong-puno ng galit?

Paano ka gagawa ng obra na hindi makapanlilinlang ng mambababasa, at higit sa lahat ng iyong sarili?

Ngayon sabihin mo, paano nga ba magsulat ng tungkol sa pag-ibig? Kailangan ba ng kumpletong sangkap at pampalasa? Dapat ba’y may tamis at pait? Lungkot at saya? Init at lamig? Paano ba? Paano?

Pampaganda ng Umaga


Isa sa mga fb friends ko ang nag-share ng video ng duet ng isang Pinay at isang Kano na kumakanta ng isang Tagalog na love song. Napansin ko lang yung comments eh at kako, makabuluhan masyado para hindi i-share.

Pampabuhay ng dugo

Para kay koya na unang-unang nag comment (at infariness sayo na may 72 likes pa) na mas maganda pang makinig na lang ng love song kesa sa “puro dakdak sa gobyerno sa kalsada” at sa mga nag second demotion pa, sige. Humayo kayo at magpakarami para umunlad ang Pilipinas.